Skip Global Navigation to Main Content
  •  
Skip Breadcrumb Navigation
06/14/2013: TATITRA IRAISAM-PIRENENA MOMBA NY FAHALALAHANA ARA-PIVAVAHANA MADAGASIKARA 2012
 

Famintinana ankapobeny  

Ny lalàm-panorenana sy ny lalàna hafa dia samy miaro ny fahalalahana ara-pivavahana, ary teo amin’ny tranga andavanandro dia nanaja ny fahalalahana ara-pivavahana tamin’ny ankapobeny ireo mitàna ny fahefana. Na izany aza anefa, nisy tatitra mikasika ny faneriterena ny fahalalahana ara-pivavahana. Tsy dia nahitana fiovana goavana teo amin’ny fahazaran’ireo mitàna ny fahefana mikasika ny fanajana ny fahalalahana ara-pivavahana nandritra ny taona.  

Nisy tatitra indraindray momba ny fanavakavahan’ny fiaraha-monina noho ny finoana arahina, ny zavatra inoana na ny fiombafombam-pivavahana.  

Ny Governemanta Amerikana dia tsy manome fankatoavana ireo mitàna ny fahefana ankehitriny. Nanohana ny fahalalahana ara-pivavahana ny Masoivoho Amerikana, tamin’ny alàlan’ny fitenenana am-pahibemaso rehefa nisy ny faneriterena nataon’ireo mitàna ny fahefana tamin’ireo mpitondra ara-pivavahana; sy tamin’ny fifaneraserana mavitrika tamin’ny mpitondra ara-pivavahana. Nampirisihan’ny tompon’andraikitra Amerikana hatrany ireo rehetra nifanakalo hevitra taminy mba hanaja ny fahalalahana ara-pivavahana.  

Fizarana I. Fitsinjarana ara-pivavahana ny mponina 

Mahatratra 22 tapitrisa ny isan’ny mponina, araka ny voalazan’ny loharam-baovao iray ao amin’ny fitondrana Amerikanina. Na dia tsy nisy aza ny tarehimarika hentitra na ofisialy, dia nanambara ny vondrona ara-pivavahana sasany fa nanodidina ny antsasaky ny mponina ny isan’ireo Kristiana.  

Ny Filan-kevitry ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara (FFKM) dia nahitana solo-tenan’ireo vondrona Kristiana efatra nisongadina indrindra: Katolika Romana, Loterana, Anglikana ary ny mpikambana ao amin’ny Fiangonan’i Jesoa Kristy eto Madagasikara (FJKM), izay fiangonana protestanta réformé. Tao koa ireo vondrona kely kokoa nahitana ny Fiangonan’i Jesoa Kristy ho an’ny Olo-masin’ny Andro Farany (Mormon), ny Vavolombelon’i Jehovah, ary ny Advantista mitandrina ny Andro Fahafito.  

Nisy ireo loharanon-kevitra tany an-toerana nitatitra fa tafiditra ao anatin’ireo vondrona tsy Kristiana be mpikambana indrindra ireo mpanaraka fivavahava nentim-paharazana, na dia tsy fantatra aza ny tena isan’izy ireo. Araka ny fanombanan’ny manam-pahaizana iray any an-toerana dia ny 10 hatramin’ny 15 isan-jaton’ny mponina no Silamo. Araka ny voalazan’ny mpitondra ara-pivavahana, dia any amin’ny ilany avaratra, avaratra andrefana ary atsimo atsinanana no tena ahitana ny mponina Silamo. Ny mpifindra monina teratany Karana sy Pakistaney ary Komoriana no maro an’isa amin’ireo Silamo.  

Misy ihany koa Hindou sy Jiosy vitsy an’isa. 

Fizarana II. Momba ny Fahalalahana ara-pivavahana 

Rafitra ara-dalàna/politika 

Voalaza ao amin’ny lalàm-panorenana ny fahalalahan’ny fivavahana, ary teo ireo lalàna sy politika hafa nanabe voho ny fahalalahana ankapobeny teo amin’ny fiainana ny finoana. Arovan’ny lalàna ity zo ity tsy hiharan’ny fanitsakitsahana, na avy amin’ny fitondrana na avy amin’ny olon-tsotra.  

Ambaran’ny lalàna fa tokony hisoratra anarana any amin’ny Ministeran’ny Atitany ny vondrona ara-pinoana, na dia tsy nisy aza ny sazy ho an’izay tsy manao izany. Ny fisoratana anarana mantsy no ahazoana alàlana handray mivantana ny fanohanana na fanomezana hafa. Ny hany vondrona mahazo misoratra anarana dia izay manana mpikambana tsy latsaky ny 100 ary ahitana Filan-kevitra mpitantana voafidy misy mpikambana  tsy mihoatra ny sivy, izay samy tsy maintsy teratany Malagasy avokoa.  

Izay vondrona ara-pinoana tsy mahafeno ny feopetra hisoratana ho vondrona ara-pinoana dia afaka misoratra anarana ho “fikambanana tsotra.” Ny fikambanana tsotra kosa dia tsy mahazo alàlana handray fanomezana na hanao fotoam-pivavahana. Ny hany avelan’ny lalàna hataon’izy ireo dia ny manatontosa tetikasa ara-tsosialy. Azo enjehina araka ny lalàna izay vondrona toa izany ka manao lahasa hafa ankoatr’ireo. Raha toa ka teratany vahiny ny mpitarika sy mpikambana ny vondrona iray, dia azony atao ny mandrafitra fikambanana “raisina ho teratany vahiny.” Ny fikambanana vahiny toa izany dia tsy mahazo afa-tsy fahazoan-dàlana vonjimaika, izay tsy maintsy havaozina ara-potoana ary mety hanaraka fepetra hafa.  

Ambaran’ny lalàna fa tsy mahazo mizaka ny zom-pirenena Malagasy ny zazairay raha toa ny ray aman-dreniny ka tsy mizaka ny zom-pirenena Malagasy.  

Nomarihin’ireo mitàna ny fahefana ho andro tsy fiasana ireto fety ara-pivavahana manaraka ireo: Paska, Andro fiakarana, Pentekosta, Andro nampiakarana an’i Masina Maria, Andron’ny olo-masina ary Noely.

 

Fomba fanaon’ny Fitondrana 

Tsy nisy tatitra momba ny fanitsakitsahana ny fahalalahana ara-pivavahana; na izany aza anefa, nisy ny faneriterena izay nahakasika ny mpikambana ao amin’ny vondrona ara-pinoana sasany, nataon’ireo mitàna ny fahefana -- izay tsy olom-boafidy fa nandrombaka ny fahefana niaraka tamin’ny fanampian’ny miaramila tamin’ny taona 2009, 

Matetika ireo mitàna ny fahefana no nampihatra fanerena an-kolaka sy faneriterena tamin’ny mpikambana ao amin’ny FJKM, saingy ny antony dia noho ny fifandraisan’ireto farany tamin’ny Filoha niongana Marc Ravalomanana fa tsy dia noho ny fampiharana politika faneriterena ny fahalalahana ara-pivavahana tsy akory.  

Tamin’ny volana May dia afaka madiodio teo anivon’ny fitsarana iray ny mpitandrina roa tao amin’ny FJKM, izay voarohirohy ho namono olona, nitarika fikomiana ary nampirisika ny vahoaka tsy hankato ny mpitondra. Io raharaha io dia nifandraika tamin’ny fihetsiketsehana tamin’ny taona 2010, izay nitarika fifandonan’ny mpanao fihetsiketsehana, ny zandary mpioko ary ny mpitandro filaminana avy amin’ny fitondrana. Mbola nianjadian’ny fandrahonana sy fanerena an-kolaka anefa ireo mpitandrina roa ireo isaky ny nivoaka imasom-bahoaka.  

Mbola tsy niverina nisokatra hatreto ny Radio Fhazavana, an’ny FJKM. Nahemotr’ireo mitàna ny fahefana ho amin’ny daty tsy fantatra ny raharaham-pitsarana momba ny fangatahana ny fanokafana izany indray, izay niantohan’ny FJKM, ary mbola nanao izay ho afany hanokafana izany indray ny FJKM tany amin’ny fiafaran’ny taona.  

Nisy ny faneriteren’ireo mitàna ny fahefana ny zo haneho am-pahibemaso ny finoana, ary noferany ny zo hivory hanatontosa hetsika ara-pivavahana ao anatin’ny filaminana, toy ny fotoam-pivavahana sy toriteny. Izay fotoam-pivavahana an-kalamanjana nahazoana alàlana ofisialy ihany no navelan’ireo mitàna ny fahefana hotontosaina. Na dia nahazo izany alàlana izany avokoa aza ny ankamaroan’ireo vondrona ara-pinoana nanao fangatahana, dia in-droa miantoana ihany no nomen’ireo mitàna ny fahefana alàlana ny Hetsiky my Mpitondra Fivavahana (HMF) izay nifandray tamin’ny FJKM, hanao fotoam-pivavahana an-kalamanjana, tamin’ny volana May sy Novambra. Fangatahana hafa niisa folo mahery mitovy amin’izany no nolavin’ireo mitàna ny fahefana, ary tamin’ny fotoana nanomezany alàlana dia matetika tamin’ny minitra farany vao azo izany, ary tany amin’ny toerana hafa noho ny nangatahina hatrany. Tsy navelan’ireo mitàna ny fahefana hanao fotoam-pivavahana an-kalamanjana tany amin’ny faritra malalaka toy ny kianjabe na efitrano malalaka ho an’ny fanatanjahan-tena ny FJKM, nisy anefa ny vondrona ara-pinoana hafa navelany hanatontosa izany.  

Ny 23 Aprily, dia voalaza fa nampiasa mpitandro filaminana Atoa Hajo Andrianainarivelo, izay mitàna ny toeran’ny Praiminisitra Lefitra, handroahana olona nitoetra tao amin’ny trano iray niorina teo amina tanim-panjakana fahiny. Voalaza fa namidin’ny fitondrana teo aloha tamin’ny FJKM izany tany izany, itsy farany indray no nampanofa izany hatramin’ny taona 2018, tamin’ny orinasa tsy miankina, sady manao asa sosialy silamo. Tsy neken’ireo mitàna ny fahefana ny maha-ara-dalàna izany varotra izany, ary nesoriny an-keriny ireo nampiasa ilay trano rehefa tsy niala an-tsitrapo hatramin’ny daty napetraky ny fanjakana.  

Araka ny fanombanan’ireo mpitarika Silamo dia hatramin’ny 4 isan-jaton’ny Silamo no tsy mizaka ny zom-pirenena Malagasy, na dia teraka teo amin’ny firenena aza izy sy ny taranaka maro teo alohany, satria voafaritry ny lalàna fa izay nateraky ny olon-droa samy teratany Malagasy ihany no azo omena zom-pirenena Malagasy. Araky ny hevitry ny mpitarika Silamo hafa, dia indraindray voafetra nohon’ny firazanany sy ny finoana arahiny ny fahafahany mampiasa ny raharaha atolotry ny fanjakana, na ny fanampiana ara-bola sasany. Nitatitra ireo Silamo fa matetika ny raharaha ara-panjakana fototra, toy ny fahazoana kara-panondro, no nanjary sarotra sy nilàna antontan-taratasy ara-panjakana maro, ho an’ny teratany manana anarana mitovy amin’ny an’ny Silamo. Nitatitra fahasahiranana toa izany koa ireo olon-tsotra nikasa hanoratra ny anaran’ny fikambanana mpanao asa soa manana anarana ahitana teny Arabo.  

Araka ny fanombanan’ny tompon’andraikitra ao amin’ny Ministeran’ny Atitany, dia miisa 135 ireo vondrona ara-pinoana voasoratra anarana ao amin’ny ministera. Nitatitra kosa ny mpampahalala vaovao fa nitombo isa ny vondrona ara-pinoana nisoratra anarana nandritra ny taona, na dia maro amin’ireto farany aza no nanohy ny asa fanaony na dia tsy nahazo alàlana mazava avy amin’ny fanjakana aza. 

Ny Fiangonana Advantista mitandrina ny Andro Fahafito sy ireo fiangonana efatra mandrafitra ny FFKM no nomen’ny Televiziona Malagasy ampaham-potoana maimaim-poana hanaovana fandaharana isaky ny Alahady, ary indray mandeha isan-kerinandro kosa ho an’ny vondrona Silamo. Nandritra ny Ramadan dia azon’ny vondrona Silamo natao ny nividy ampaham-potoana amboniny.  

Fizarana III. Momba ny fanajana ny fahalalahana ara-pivavahana eo anivon’ny fiaraha-monina 

Nisy tatitra indraindray mikasika ny fanavakavahan’ny fiaraha-monina noho ny finoana arahina, zavatra inoana na ny fomba fiainana ny finoana. Ary satria mazàna no mifaningotra ny firehana ara-politika sy ny finoana, dia tranga maro no sarotra nosokajiana hoe vokatry ny olana ara-poilitika ve sa tsy-fandeferana ara-pinoana.  

Misy mpikambana ao amin’ny fiaraha-monina Silamo nitatitra fa misy ny fikambanam-behivavy nanavakavaka vehivavy Silamo sasany izay mpikambana mavitrika ao amin’ny fiaraha-monim-pirenena. Tamin’ny tranga hafa indray, dia misy ny Silamo mpanofa trano izay nitatitra fanerena an-kolaka avy amin’ny tompon-trano noho ny finoana arahiny.  

Nitarika olana teny anivon’ny fiaraha-monina sy fanavakavahana vondrona ara-pinoana sasany ny fitsabahan’ny mpitondra ara-pivavahana teo amin’ny tontolo politika. Nolavin’ireo mitàna ny fahefana hatrany ny fangatahan-dàlana hamory vahoaka noho ny antony ara-pivavahana nataon’ny Hetsiky ny Mpitondra Fivavahana, izay mifamatotra akaiky amin’ny FJKM, satria nambarany fa hetsika ara-politika hanoherana ny fitondrana no tao ambadik’izany.  

Nandritra ny taona dia nisy ny fivakisana anatiny tsy nahafahan’ny FFKM nitàna ny toerany hatrizay ho mpanelanelana ny mpanao politika. Nisy ny mpitarika avy teo amin’ny fiaraha-monim-pirenena sy ny antoko politika sasany nanao antso am-pahibemaso na tamin’ny fomba manokana ho an’ny FFKM mba handray anjara sy hitarika ny fanelanelanana ara-politika.  

Nandray anjara mavitrika tamin’ny fifanakalozana ara-pinoana tamin’ireo antokom-pinoana hafa ny fiaraha-monina Silamo.  

Fizarana IV. Politikan’ny Fitondrana Amerikana 

Ny Governemanta Amerikana dia tsy manome fankatoavana ireo mitàna ny fahefana, izay nandrombaka ny fahefana tamin’ny taona 2009. Voafetra ihany ny fifaneraseran’ny masoivoho tamin’ny mpitondra sy ny solontenany.  

Tsy tapaka ny fifaneraseran’ny tompon’andraikitra avy ao amin’ny masoivoho tamin’ny fiaraha-monim-pirenena sy ny mpitondra ara-pivavahana momba ny tranga mifandraika amin’ny fahalalahana ara-pivavahana sy ny zon’olombelona. Nandritra ny fifaneraserana tamin’ny manam-pahefana Malagasy, dia nampirisihin’ireo solotenan’ny masoivoho hatrany ny fanajana ny fahalalahana ara-pivavahana, ary nohamafisin’izy ireo hatrany fa tsy tokony hanaovan’ireo mitàna ny fahefana fanerena an-kolaka ny mpitondra ara-pivavahana noho ny firehany ara-pinoana na ara-politika. Nisy fotoana maro ihany koa nihaonan’ny manam-pahefana Amerikana tamin’ny mpitondra ara-pivavahana sy nihainoany ny fanahian’ireto farany momba ny fanakatonana ny Radio Fahazavana.  

Tamin’ny volana Novambra dia niditra an-tsehatra ny masoivoho rehefa nobaikoan’ny fanjakana ny fikambanana iray tany Mahajanga, izay nifandray tamin’ny FJKM, hiala tao amin’ny trano iray izay fampiasany hanatontosana ny asa sosialiny. Nampahatsiahivin’ny masoivoho ireo manam-pahefana tany amin’io faritra fa misy ny fifanarahana vita sonia manome alàlana io fikambanana io hanao ny hetsika ara-pivavahana tao amin’io trano io. Tany amin’ny fiafaran’ny taona, dia mbola tsy niravona io raharaha io.